Ramai usahawan menganggap proses MeSTI selesai sebaik sahaja menerima sijil.
Sebenarnya, mendapatkan Sijil MeSTI hanyalah permulaan kepada tanggungjawab untuk mengekalkan sistem keselamatan makanan dalam operasi harian.
Anda mungkin sudah:
- Menyediakan Manual MeSTI
- Melengkapkan dokumen
- Menghantar permohonan
- Menjalani proses penilaian
- Membuat tindakan pembetulan
- Mendapatkan sijil
Tetapi persoalan yang lebih penting ialah:
Adakah sistem MeSTI anda masih dilaksanakan selepas sijil diperoleh?
Ini kerana MeSTI bukan sekadar dokumen yang disimpan di dalam fail.
Menurut Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM), melalui pensijilan MeSTI, premis pengilangan makanan dibimbing untuk membangun dan melaksanakan Program Jaminan Keselamatan Makanan (PJKM) sebelum pengiktirafan diberikan.
Maksudnya, syarikat perlu terus melaksanakan sistem tersebut dalam operasi sebenar.
Dalam artikel ini, kita akan melihat 10 perkara yang perlu dilakukan selepas mendapat Sijil MeSTI supaya sistem keselamatan makanan terus berfungsi dan syarikat sentiasa bersedia menghadapi semakan atau penilaian.
1. Jangan Simpan Manual MeSTI Dalam Almari
Ini mungkin kesilapan paling biasa.
Selepas mendapat sijil, Manual MeSTI dicetak, dimasukkan ke dalam fail dan disimpan.
Selepas beberapa bulan, pekerja sudah tidak merujuk kepada manual tersebut.
Ini bertentangan dengan konsep PJKM.
Manual MeSTI sepatutnya menjadi rujukan operasi.
Pekerja perlu tahu:
- SOP yang berkaitan dengan tugas mereka
- Cara melakukan pembersihan
- Cara menerima bahan mentah
- Cara mengawal proses
- Cara mengisi rekod
- Apa yang perlu dilakukan apabila berlaku masalah
Manual bukan sekadar dokumen untuk ditunjukkan kepada pegawai. Ia sepatutnya menjadi sebahagian daripada sistem kerja syarikat.
2. Pastikan Semua Rekod MeSTI Sentiasa Dikemaskini
Sistem MeSTI bergantung kepada bukti bahawa prosedur yang ditetapkan benar-benar dilaksanakan.
Contohnya, jika syarikat mempunyai SOP pembersihan, maka perlu ada rekod yang menunjukkan pembersihan tersebut telah dilakukan.
Antara rekod yang biasanya perlu diberi perhatian termasuk:
- Rekod pembersihan
- Rekod kawalan perosak
- Rekod penyelenggaraan
- Rekod latihan
- Rekod penerimaan bahan mentah
- Rekod pemantauan proses
- Rekod suhu jika berkaitan
- Rekod kebolehkesanan
- Rekod tindakan pembetulan
Jangan mengisi rekod hanya apabila audit semakin hampir.
Rekod perlu dibuat ketika aktiviti berlaku.
3. Lakukan Semakan Dalaman Secara Berkala
Jangan tunggu pegawai datang untuk mengetahui sama ada sistem anda masih berfungsi.
Syarikat boleh menjalankan pemeriksaan dalaman atau internal verification secara berkala.
Antara perkara yang boleh diperiksa:
Premis
Adakah keadaan premis masih seperti ketika pensijilan?
Pekerja
Adakah pekerja masih mematuhi amalan kebersihan?
Dokumentasi
Adakah SOP masih relevan?
Rekod
Adakah rekod lengkap dan konsisten?
Operasi
Adakah proses sebenar masih sama dengan yang dinyatakan dalam manual?
Ini penting kerana operasi perniagaan boleh berubah selepas sijil diperoleh.
4. Jangan Ubah Proses Pengeluaran Tanpa Menilai Kesan Kepada MeSTI
Bayangkan syarikat anda pada awalnya menghasilkan dua produk.
Setahun kemudian, syarikat mula menghasilkan:
- Produk baharu
- Produk sejuk beku
- Produk dengan bahan mentah baharu
- Produk menggunakan mesin baharu
Perubahan ini mungkin memberi kesan kepada sistem keselamatan makanan.
Jangan hanya tambah produk ke dalam senarai produk.
Tanya dahulu:
Adakah perubahan ini memerlukan SOP, carta alir, kawalan atau rekod baharu?
Jika operasi sebenar sudah berubah tetapi dokumentasi masih menggambarkan operasi lama, akan wujud ketidakselarasan antara:
Manual → Operasi sebenar
Inilah antara perkara yang perlu dikawal oleh sistem pengurusan keselamatan makanan.
5. Kawal Perubahan Bahan Mentah dan Pembekal
Pembekal bukan sekadar isu pembelian.
Perubahan pembekal boleh memberi kesan kepada keselamatan makanan.
Contohnya, syarikat menukar pembekal:
Tepung A → Tepung B
atau:
Sos daripada Pembekal X → Pembekal Y
Adakah spesifikasi bahan masih sama?
Adakah pembungkusan berubah?
Adakah keadaan penyimpanan berubah?
Adakah bahan mempunyai deklarasi alergen yang berbeza?
Oleh itu, syarikat perlu mempunyai kawalan terhadap perubahan bahan mentah dan pembekal.
6. Pastikan Pekerja Baharu Memahami Sistem MeSTI
Satu lagi masalah biasa ialah staff turnover.
Semasa audit dahulu, pekerja lama mungkin memahami semua SOP.
Tetapi selepas beberapa bulan, pekerja tersebut berhenti.
Pekerja baharu masuk.
Adakah pekerja baharu memahami sistem MeSTI?
Sebab itu latihan perlu menjadi proses berterusan.
Pekerja baharu perlu diberi pendedahan yang sesuai berkaitan:
- Kebersihan diri
- Keselamatan makanan
- SOP kerja
- Pembersihan
- Pengendalian bahan mentah
- Rekod
- Tindakan apabila berlaku ketidakpatuhan
Dan jangan lupa:
Simpan rekod latihan.
7. Jangan Abaikan Traceability
Traceability atau kebolehkesanan merupakan komponen penting dalam sistem keselamatan makanan.
Bayangkan berlaku aduan:
“Produk ini menyebabkan masalah kepada pelanggan.”
Syarikat perlu boleh menjawab:
- Produk itu dibuat bila?
- Batch berapa?
- Bahan mentah daripada pembekal mana?
- Siapa yang menghasilkan?
- Berapa banyak yang dihasilkan?
- Ke mana produk dihantar?
Sistem traceability membantu syarikat menjawab soalan-soalan ini dengan lebih sistematik.
Lebih penting, syarikat perlu menguji sistem traceability, bukan sekadar mempunyai SOP mengenainya.
8. Bersedia Untuk Tindakan Pembetulan
Ketidakpatuhan boleh berlaku dalam mana-mana sistem.
Contohnya:
- Rekod tidak lengkap
- Pekerja tidak mengikuti SOP
- Peralatan rosak
- Kawalan perosak tidak memuaskan
- Premis mengalami kerosakan
- Prosedur tidak dikemaskini
Kesilapan terbesar bukan semata-mata apabila masalah berlaku.
Masalah yang lebih serius ialah apabila:
Masalah berlaku berulang kali tetapi tiada tindakan pembetulan yang sistematik.
Oleh itu, setiap ketidakpatuhan perlu dinilai:
Apa masalahnya?
↓
Mengapa ia berlaku?
↓
Apa tindakan pembetulan?
↓
Siapa bertanggungjawab?
↓
Bila perlu diselesaikan?
↓
Adakah tindakan tersebut berkesan?
9. Kemas Kini Manual MeSTI Apabila Perniagaan Berubah
Manual MeSTI bukan dokumen yang semestinya kekal sama selama-lamanya.
Jika berlaku perubahan penting seperti:
- Pertukaran alamat
- Perubahan susun atur
- Produk baharu
- Proses baharu
- Peralatan baharu
- Perubahan organisasi
- Perubahan SOP
maka syarikat perlu menilai sama ada dokumentasi PJKM perlu dikemas kini.
Prinsip mudah:
Jika operasi berubah, semak sama ada dokumentasi perlu berubah.
Jangan biarkan manual menerangkan sebuah kilang yang sudah tidak wujud.
10. Wujudkan Budaya “Sentiasa Bersedia Untuk Audit”
Syarikat yang baik tidak membuat persediaan audit seminggu sebelum audit.
Sebaliknya:
Setiap hari ialah hari persediaan audit.
Apabila sistem dilaksanakan secara konsisten, audit menjadi lebih mudah.
Anda tidak perlu:
- Mengejar rekod lama
- Mengisi borang secara tergesa-gesa
- Membersihkan premis secara besar-besaran
- Mengajar pekerja SOP sehari sebelum audit
Sebaliknya, keadaan biasa operasi sudah mencerminkan sistem MeSTI.
MeSTI Bukan Projek Sekali Siap
Ini perkara paling penting untuk difahami.
MeSTI bukan:
Manual → Audit → Sijil → Tamat
Sebaliknya:
Manual → Implementasi → Rekod → Semakan → Penambahbaikan → Implementasi Berterusan
Sebab itulah kita perlu melihat MeSTI sebagai satu sistem pengurusan keselamatan makanan, bukan sekadar sijil.
Bagaimana Nak Tahu Sistem MeSTI Anda Masih Berfungsi?
Gunakan 5 soalan mudah ini.
1. Adakah SOP masih menggambarkan operasi sebenar?
Jika tidak, kemas kini.
2. Adakah pekerja masih mengikuti SOP?
Jika tidak, lakukan latihan dan pemantauan.
3. Adakah rekod lengkap?
Jika tidak, kenal pasti puncanya.
4. Adakah ketidakpatuhan direkod dan diperbetulkan?
Jika tidak, wujudkan sistem tindakan pembetulan.
5. Adakah syarikat melakukan semakan dalaman?
Jika tidak, mulakan.
Jika jawapan kepada kelima-lima soalan ini ialah YA, anda berada di landasan yang lebih baik untuk mengekalkan sistem MeSTI.
Apa Berlaku Jika Syarikat Mengabaikan Sistem MeSTI?
Mendapatkan sijil tetapi tidak melaksanakan sistem keselamatan makanan secara konsisten boleh menyebabkan syarikat menghadapi risiko pematuhan.
Lebih penting, ia boleh meningkatkan risiko operasi seperti:
- Pencemaran makanan
- Aduan pelanggan
- Produk tidak konsisten
- Pembaziran
- Product recall
- Kehilangan keyakinan pelanggan
Sebab itu objektif sebenar MeSTI bukan sekadar mendapatkan sijil.
Objektifnya ialah menghasilkan makanan yang selamat secara konsisten.
MeSTI Sebagai Asas Untuk Naik Ke Tahap Seterusnya
Selepas sistem MeSTI sudah stabil, sesetengah syarikat mungkin mahu bergerak ke tahap pensijilan atau standard yang lebih tinggi seperti:
- GMP
- HACCP
- ISO 22000
- Keperluan pelanggan korporat
- Keperluan eksport
KKM sendiri mengiktiraf skim seperti GMP dan HACCP sebagai sebahagian daripada ekosistem jaminan keselamatan makanan.
Jadi MeSTI boleh dilihat sebagai sebahagian daripada roadmap pembangunan sistem keselamatan makanan syarikat.
Checklist Penyelenggaraan MeSTI
Gunakan checklist ringkas ini setiap 3-6 bulan:
| Perkara | Semakan |
|---|---|
| Manual MeSTI masih relevan | ☐ |
| SOP masih digunakan | ☐ |
| Rekod pembersihan lengkap | ☐ |
| Rekod kawalan perosak lengkap | ☐ |
| Rekod latihan dikemas kini | ☐ |
| Rekod penerimaan bahan mentah lengkap | ☐ |
| Traceability boleh diuji | ☐ |
| Tindakan pembetulan direkod | ☐ |
| Keadaan premis diperiksa | ☐ |
| Peralatan diselenggara | ☐ |
| Perubahan produk dinilai | ☐ |
| Perubahan pembekal dinilai | ☐ |
| Pekerja baharu dilatih | ☐ |
| Semakan dalaman dilakukan | ☐ |
Kesimpulan
Mendapatkan Sijil MeSTI bukan penamat. Ia adalah permulaan kepada sistem keselamatan makanan yang perlu dikekalkan.
Jika anda sudah mempunyai Sijil MeSTI, jangan hanya menyimpan sijil tersebut di pejabat.
Pastikan sistemnya hidup dalam operasi harian.
Manual perlu digunakan.
SOP perlu dipatuhi.
Rekod perlu lengkap.
Pekerja perlu dilatih.
Ketidakpatuhan perlu diperbaiki.
Perubahan perlu dikawal.
Dan yang paling penting:
Jangan tunggu audit untuk mula mengurus keselamatan makanan.
Jadikan setiap hari sebagai hari untuk mengekalkan pematuhan MeSTI.